Eczacıların Web Sitesi Açması Ve İnternet Üzerinden İlaç Satışı Hakkında
Eczacıların web sitesi açması ve internet üzerinden ilaç satışı ile ilgili konuların gerek etik gerekse hukuki anlamda daha net olarak anlaşılmasını sağlamak üzere Yönetim Kurulumuz tarafından Odamız hukuk bürosundan bir çalışma yapması talep edilmiştir.

Konu ile ilgili hukuk büromuz tarafından hazırlanan çalışmayı meslektaşlarımızın bilgilerine sunuyoruz.

İSTANBUL ECZACI ODASI YÖNETİM KURULU’NA

Yönetim Kurulumuzca eczacıların web sitesi açması ve internet üzerinden ilaç satışı veya ilaç dışı ürünlerin satışının yapılması ile ilgili hukuk büromuzdan görüş istenmiştir. Konuyu ikiye ayırarak incelemekte yarar görmekteyiz. Öncelikle eczacıların web sitesi açması ile ilgili görüşlerimiz sonrasında ise genel olarak internette ilaç satışı ve bunun nasıl engelleneceği yönünde çözüm önerilerimizi de içeren görüşlerimizi sunmaktayız. 

ECZACILARIN WEB SİTESİ AÇMASI 

1262 sayılı İspençiyari ve tıbbi müstahzarlara yasasının 1.maddesinde ilacın tarifi yapılmış ve maddenin ikinci fıkrasında ise “tabip reçetesi ile verilmesi meşrut ilanlar ancak reçete mukabilinde ve diğerleri reçetesiz olarak münhasıran eczanelerle ecza ticarethanelerinde kanunun mahsusuna tevkifan satılır” düzenlemesi yapılmıştır.

Bu düzenleme uyarınca internet üzerinden ilaç veya herhangi bir ürünün satışı mümkün değildir. Yine 1262 sayılı yasanın13.maddesi uyarınca reçetesiz satışı yapılmayan ilaçların tıbbi dergiler haricinde reklamı yapılamayacağı gibi, reçetesiz satılan ilaçlar bakımından reklama tarifname ve gazetelerle sınırlı belirli şekil şartlarına bağlı olarak olanak tanınmıştır. Danıştay 10.daire başkanlığının 2005/7622 sayılı kararı da bu yöndedir.

Türk Eczacıları Deontoloji Tüzüğünün 9.maddesinde eczacının yazı veya sözle veya her ne şekilde olursa olsun kendi reklamını yapamayacağı, iş kağıtlarına ve faturalarına reklam mahiyetinde ibareler koyamayacağı hüküm altına alınmıştır. Dolayısı ile internet sitesi oluşturularak eczanede verilen hizmetlerden bahsedilmesi de hukuken olanaklı değildir. 

6197 sayılı yasanın 19.maddesi ise eczacının mesleği dışında bizzat ticaret yapamayacağı öngörülmüştür. Yukarıda bahsedilen mevzuattan ve diğer yasal düzenlemelerden anlaşılacağı üzere eczacılık hizmetinin yalnızca eczane içinde verilmesi esas olup, internette sayfa oluşturup ürün satılması eczacılık hizmetinin dışında ayrı bir iş kapsamında olacaktır. Bu sebeple oluşturduğunuz internet sitesi yasal olmadığı gibi, 6197 sayılı yasa kapsamında Cumhuriyet Savcılıkları nezdinde gerekli şikayetler yapılması da söz konusu olabilecektir.

Yukarıda arz ettiğimiz mevzuat ışığında şu an için eczacının kendi adına ve eczanesini veya kendisini tanıtan bir web sitesinin açılması mümkün görünmemektedir. Eczacının iş kağıtlarına ve faturasına kendi ismi dışında bir şey yazmayacağı gibi, her ne suretle olursa olsun reklam yapamayacağı ifade edilmektedir. Bu durumda eczacının kendi tanıtımına yönelik web sitesi açması hiçbir ürün satışı(ilaç dışında) yapılmasa dahi reklam faaliyeti olarak değerlendirilebilecektir. 

Bazı Avrupa ülkelerinde eczacıların internet üzerinden ilaç danışmanlığı yapması ve internet üzerinden ilaç satmasına uygun düzenlemeler yapılmıştır. Ancak ülkemiz gibi her kafasına esenin internet üzerinden ilaç satışı yaptığı ve tamamen kontrolsüz ve bir kirlilik içinde faaliyet gösterilen bir ülkede internet üzerinden ilaç satışının eczaneler bakımından serbest bırakılması bu alandaki kontrolsüzlüğü iyice arttıracak bir unsur olabilecektir. Ülkemizde sayıları hızla çoğalan muvazaa eczaneler açısından da böyle bir düzenleme adeta sevinçle karşılanabilecektir.

Bizce öncelikle internet üzerinden ilaç satışını tamamen önleyecek bir mevzuat ile bu alandaki kirliliğin temizlenmesi ve bu alanda kontrol sağlandıktan sonra eczacının internet üzerindeki faaliyetini tartışmaya açılması gerekmektedir. İnternet üzerinden ilaç satışına dair raporumuz ise aşağıdadır.

İNTERNET ÜZERİNDE İLAÇ SATIŞI HUSUSUNDA RAPORUMUZ

GİRİŞ

Son dönemde internet üzerinden ilaç satışı gitgide yaygınlaşmaktadır. Bu tür internet siteleri hakkında hukuki mücadele sürdürülmekte ve sonuçlar da alınmaktadır. Ancak internet ortamının sağladığı rahatlık bu tür faaliyette bulunanlarla mücadeleyi zorlaştırmaktadır. Bilindiği üzere com uzantılı bir internet sitesi faaliyete geçirildiğinde bu sitenin arkasında kimlerin olduğunu tespit ve ispat çok güçtür. Veya bir site sorumluları hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulduğunda bu kişiler hemen başka bir isimle site kurarak faaliyet göstermektedirler. Kısacası internet üzerindeki rahatlığı kullanarak rahatça suç işleme olanağına kavuşmaktadırlar. KONUYU DEĞERLENDİREN BU RAPORUMUZDA BU HUSUSTAKİ YASAL BİR BOŞLUĞUN BULUNDUĞU VE BU YASAL BOŞLUĞUN NASIL GİDERİLECEĞİ HUSUSUNDAKİ GÖRÜŞ VE ÖNERİLERİMİZİ SUNMAKTAYIZ.

İnternet üzerinde ilaç satışı yasal değildir. Ancak bu husustaki mevzuatı aktarmadan önce internet üzerinden ilaç satışını getireceği tehlikeleri açıklamakta yarar görüyoruz.

İNTERNET ÜZERİNDEN İLAÇ SATIŞI BİR HALK SAĞLIĞI SORUNUDUR.

İnternet üzerinde ilaç satışı yapanlar hiçbir ruhsat ve denetime tabii değildir. Eczaneler ilaç satabilmek için Sağlık bakanlığından Eczane ve Eczane hizmetleri hakkında yönetmelik gereği ruhsat alırlar. Bu ruhsatla faaliyet gösterirler, sürekli Sağlık Müdürlüğü ve Eczacı Odalarınca denetlenirler.

İnternet üzerinde ilaç satma faaliyeti tamamen ruhsatsızdır.Bunun neticesinde;

*İNTERNET ÜZERİNDE SATILAN İLAÇLARIN SAHTE OLMASI OLASILIĞI ÇOK YÜKSEKTİR.

*İNTERNET ÜZERİNDE SATILAN İLAÇLAR SAKLAMA KOŞULLARINA UYGUN SAKLANMAMAKTADIR.

EN AZINDAN BU HUSUSU DENETLEMEK MÜMKÜN DEĞİLDİR.

Bazı ilaçların örneğin buz aküsü ile saklanması, bazısının belli sıcaklıklarda bulunması zorunludur. İnternet üzerinden satılan ilaçların bu koşullar sağlanmadan saklanması durumunda ölüm dahil geri dönülemez neticelere yol açması kuvvetle muhtemeldir. En iyi ihtimalle hasta ilaçtan beklenen yararı görmeyecektir. 

KEZA İNTERNET ÜZERİNDE SATILAN İLAÇLARIN MİADININ DOLUP DOLMADIĞI DA KONTROL EDİLMEMEKTEDİR.

İNTERNET ORTAMINDA İLAÇ SATIŞI YAPILMASI SONUCU HASTA ECZACI DANIŞMANLIĞI OLMADAN İLAÇ KULLANMAKTADIR. ÖZELLİKLE ÜLKEMİZİN KÜLTÜREL SEVİYESİ DÜŞÜNÜLDÜĞÜNDE İLACIN ETKİLEŞİMİ, YAN ETKİLERİ, NASIL KULLANILACAĞI KONUSUNDA HİÇBİR BİLGİLENDİRME OLMAMASI BÜYÜK SAKINCALARI BERABERİNDE GETİRMEKTEDİR. AMERİKADA MARKETTE REÇETESİZ İLAÇ SATILABİLMESİ NEDENİ İLE TRAFİK KAZALARINDAN SONRA EN ÇOK ÖLÜM ORANI YANLIŞ İLAÇ KULLANIMINDAN DOLAYI ORTAYA ÇIKMAKTADIR.

ÖRNEĞİN ŞEKER HASTASI BİR KİŞİYE ŞEKER İÇEREN ÖKSÜRÜK ŞURUBU VERİLMESİ DURUMUNDA HASTANIN ŞEKER KOMASINA GİRMESİ DAHİ SÖZKONUSU OLABİLECEKTİR.  

Bu hususta Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Toplum Sağlığı ve araştırma ve geliştirme Merkezi Müdürü Prof.Dr. Nazmi ZENGİN araştırmalarına göre internet üzerinden satılan ilaçların %62 sinin sahte olduğunu, geriye kalan ilaçların ise %16 sının yasa dışı yollardan ithal edilmiş olduğunu belirtmektedir.

İnternet üzerinden ilaç alan kişiler genelde Doktorun istenilen ilacı yazmayacağı düşünerek internetten ilaç aldığını, örneğin cinsel fonksiyonlarla ilgili ilaçları bilinçsizce ve ölümcül sonuçlara yol açabilecek nitelikleri yüzünden legal yollarla alamayacaklarından internete başvurduklarını, normalde Obez olmayan şahısların da estetik amaçlı olarak zayıflama ilaçlarını yine illegal yollardan internetten almayı tercih ettikleri ortaya çıkmaktadır.

İnternet üzerinden ilaç satanların özellikle yeşil reçeteli ve kontrole tabi ilaçları serbestçe ve acımasızca halka verebildikleri düşünüldüklerinde bu şahısları ilaç korsanı olarak adlandırmak gerekmektedir. Üstelik bu ilaçlar nedeni ile zarar görüldüğünde bir muhatap dahi bulunmamaktadır.

Bu hususta İstanbul Üniversitesi‟ne yaptığımız başvuruda da Prof.Dr Ahmet ARAMAN internet üzerinden ilaç satışının yasal ve etik olmadığı hususunda yazılı görüşünü Odamıza sunmuştur.

İNTERNET ÜZERİNDE İLAÇ SATIŞI YASAL DEĞİLDİR. SUÇTUR. DOLAYISI İLE SUÇ OLAN BİR FİİLİN SALT İNTERNET ORTAMININ RAHATLIĞINDAN FAYDALANILARAK RAHATÇA İFA EDİLMESİ BİLİŞİM ALANINDA ACİL BİR YASAL DÜZENLEMEYİ GEREKLİ KILMAKTADIR.

Öncelikle Konuya dair Mevzuatı arz edeceğiz 

3-984 sayılı ecza ticarethaneleriyle sanat ve ziraat işlerinde kullanılan zehirli müessir maddenin satıldığı dükkanlara mahsus kanunun 11.maddesi:  “Ecza ticarethanelerinden yalnız eczanelere toptan veya perakende ecza ve mevaddı kimyeviye satılabilir. Ecza ticarethanelerinde reçete yapılması memnu olduğu gibi tuvalet eşyasiyle kauçuk mamulat veya tıbba ve kimyaya ait alat ve edevat müstesna olmak üzere toptan ve perakende olarak ecza ve kimyevi maddelerin ve tıbbi müstahzaratın eşhasa satılması dahi memnudur. Sanat ve ziraatte kullanılan zehirli ve müessir kimyevi maddeler toptan ve perakende olarak hususi ahkamına tevfikan satılabilir.”   Şeklindedir.

4-1262 sayılı ispençyari ve tıbbi müstahzarlar yasası  1 madde :

Madde 1 - Kodekste muharrer şekil ve formül haricinde ve fenni kaidelere muvafık muayyen ve sabit bir şekilde yapılacak amilinin ismiyle veya hususi bir nam altında ticarete çıkarılan tababette müstamel her nevi basit ve mürekkep devai tertiplere ispençiyari ve tıbbi müstahzarlar ismi verilir. (*)

Tabip reçetesiyle verilmesi meşrut olanlar ancak reçete mukabilinde ve diğerleri reçetesiz olarak münhasıran eczanelerle ecza ticarethanelerinde kanunu mahsusuna tevfikan satılır. (Son cümle mülga: 23/02/1994 - 3977/4 md.)

Madde 43 - (Değişik fıkra: 23/01/2008 - 5728 S.K./171. md.)(*) Zehirli veya kimyevi maddelerle tıbbi ecza ve müstahzarların müsaadesiz satılması yasaktır. Bunları müsaadesiz satan veya satmak üzere dükkanında bulunduranlar Türk Ceza Kanununun 193 üncü maddesine göre cezalandırılır.

Ancak eczanesi bulunmıyan yerlere munhasır olmak üzere Sağlık ve Sosyal Yardım Vekaletince tesbit ve ilan edilecek müstahzarlar bu hükümden müstesnadır.

Madde 40 - (Değişik fıkra: 23/01/2008 - 5728 S.K./168. md.)(*) Bu Kanunda yazılı usullere uygun olarak ruhsatname almaksızın 1 inci maddede sayılı yerleri açanlar üç aydan bir seneye kadar hapis ve yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır.

(Değişik fıkra: 23/01/2008 - 5728 S.K./168. md.)(*) Eğer fiil eczacılık yapmak hakkını haiz olmayanlar tarafından işlenirse, verilecek cezalar yarı oranında artırılır.

Her iki halde de mahkeme kararına hacet kalmaksızın bu gibi yerler mahallin en yüksek sağlık amiri tarafından derhal kapatılır.

Yukarıdaki hükümler gereği bir şahıs herhangi bir ticarethane de ilaç sattığında yukarıdaki hükümler gereği suç işlemektedir. Ancak internet ortamının rahatlığından ve belirsizliğinden faydalanarak internette ilaç satmaktadırlar. Adeta mantar gibi türeyen bu internet siteleri ile tek tek mücadele nerede ise imkansızdır.

Odamız internette ilaç satışı yapan firmalara ilişkin olarak yapılan mücadelenin de öncüsü durumundadır. Ülkemizde 7/24 isimli firma hakkında suç duyurusunda bulunmuş bu hususta ilk açılan kamu davasının müştekisi ve müdahili olarak davada firma yetkililerinin cezalandırılmasını temin etmiştir. Ve bu şekilde internet üzerinden ilaç satışını suç olarak tanımlayan emsal bir kararın ortaya çıkmasını temin etmiştir.  (BU KARARLARI EKTE SUNUYORUZ)          

DÜNYADA HİÇBİR ÜLKEDE GELİŞİGÜZEL BİÇİMDE HER İSTEYENİN İNTERNETTE İLAÇ SATABİLMESİ GÖRÜLMÜŞ BİR DURUM DEĞİLDİR.ÇOĞU AVRUPA ÜLKESİNDE ECZANELERİN DAHİ İNTERNETTEN İLAÇ SATIŞINA İZİN VERİLMEDİĞİ GÖRÜLMEKTEDİR.NADİREN SADECE ECZANELERİN ALDIKLARI ÖZEL BİR İZİNLE İNTERNETTEN İLAÇ SATMASI SÖZ KONUSU OLABİLMEKTEDİR.

Bu hususta Türk Eczacıları Birliği Yayınlarından; „‟Serbest Eczacıların Sağlık Sistemine Katkısı: Avrupa Deneyimi‟‟ isimli eseri sunmaktayız.(Eserin 62 vd. sayfaları)

ÜLKEMİZ İSE İNTERNETTEN HİÇBİR KONTROLE TABİ OLMADAN HER İSTEYENİN İLAÇ SATABİLDİĞİ BİR ÜLKE KONUMUNA GELMİŞTİR. BÖYLESİ BİR KONTROLSÜZLÜK İLAÇ KAÇAKÇILARI VE SİMSARLARININ YÜZÜNÜ GÜLDÜRMEKTEDİR.

Çözüm önerisi:İnternet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesi ve bu yayınlar yoluyla işlenen suçlarla mücadele edilmesi hakkında 5651 sayılı kanunun 8.maddesinde erişimin engellenmesi hususundaki maddenin 4 nolu bendine internet ortamında ilaç satan ve halkın sağlığını tehlikeye sokmak sureti ile ilaç satan sitelerin erişiminin engellenmesi hususunda TCK nın 193 ve TCK nın 187.maddeleri de kapsama alınmalıdır.

Ayrıca internet yer sağlayıcılarına da içeriğinde ilaç satışı ve reklamına yönelik bilgi bulunan web sitelerine yer ve alan sağlamamaları yönünde bir yasal düzenleme yapılması gerekmektedir.  

Bu şekilde sorun kaynağında çözülebilecek Ülkemiz açısından bir Sağlık Skandalı düzeyine gelen internet üzerinden ilaç satışı bu şekilde önlenebilecektir. 

Bilgilerinize arz ederiz.

İSTANBUL ECZACI ODASI HUKUK DANIŞMANLARI

AV.DİDEM MADAK ÇELİK-AV.ZEHRA ŞİMŞEK

Kaynak: Tıklayınız.